Կանանց միամսեակի շրջանակին մէջ անհնար է չխօսիլ կնոջ մը մասին, որուն համար «տկար սեռ» հասկացողութիւնը պարզապէս գոյութիւն չունէր։ Զապէլ Եսայեանը ոչ միայն գրող էր, այլեւ իսկական մարտիկ՝ զինուած քաջութեամբ, արդարադատութեամբ, գրիչով եւ անսասան կամքով։
Ահա թէ ինչու ան մինչեւ օրս կը համարուի հայ ֆեմինիզմի եւ ոյժի խորհրդանիշը․
Միակ Կինը «Սեւ Ցուցակ»-ին Մէջ․ 1915-ին ան միակ կինն էր, որուն անունը ներառնուած էր հայ մտաւորականներու ձերբակալութեան ցուցակին մէջ։ Ան կրցաւ փախչիլ եւ դառնալ Ցեղասպանութեան մասին աշխարհին պատմող առաջին ձայներէն մէկը։
Գրիչը՝ Իբրեւ Զէնք․ Ան չէր գրեր միայն սիրոյ մասին։ Ան կը գրէր արդարութեան, կնոջ իրաւունքներու եւ ազգային ազատութեան մասին։ Անոր «Աւերակներուն Մէջ» գործը մինչեւ օրս մարդկային ցաւի ու տոկունութեան ամենահզօր վկայութիւններէն մէկն է։
Անկախ Կինը․ Եսայեանը ուսանած է Սորպոնի համալսարանին մէջ այն ժամանակ, երբ կանանց կրթութիւնը դեռ շատերու համար անհասանելի էր։ Եսայեան ապացուցեց, որ կնոջ միտքը սահմաններ չունի։
«Կինը աշխարհ չէ եկած միայն հաճելի ըլլալու համար… կինը եկած է իր խելքը, բարոյական, մտաւորական եւ ֆիզիքական յատկութիւնները զարգացնելու համար»։ — Ասիկա իր պատգամն էր։
Այս միամսեակին թող Զապէլ Եսայեանի կերպարը յիշեցնէ մեզի՝ ըլլալ անկախ, համարձակ եւ հաւատալ սեփական ուժերուն։
Զապէլ Եսայեան՝ https://vlume.com/hye/person/EN-23